LA
Xirurgik stomatologiya · ma’ruza materiali · Malamed asosidaХирургическая стоматология · материал к лекции · по Malamed

Mahalliy anestetiklar farmakologiyasiФармакология местных анестетиков

Lidokain · artikain · mepivakain · prilokain · bupivakainЛидокаин · артикаин · мепивакаин · прилокаин · бупивакаин

Mahalliy anestetik nervdagi natriy kanalini to‘sib, og‘riq signalini o‘tkazmaydi. Uning qanchalik tez boshlanishi, qancha davom etishi va qanchalik xavfsizligi molekula tuzilishi, pKa, vazokonstriktor va dozaga bog‘liq. Har bir raqam yonida manba va sahifa ko‘rsatilgan.Местный анестетик блокирует натриевый канал нерва и не пропускает болевой сигнал. Насколько быстро наступает и как долго длится анестезия и насколько она безопасна, зависит от строения молекулы, pKa, вазоконстриктора и дозы. Рядом с каждой цифрой указаны источник и страница.

8
bosqich: ta’sir mexanizmiэтапов механизма действия
7,7–8,1
stomatologik amidlarning pKapKa стоматологических амидов
0,2 mg
adrenalin maksimumi (sog‘lom)максимум адреналина (здоровый)
0,04 mg
adrenalin maksimumi (yurak)максимум адреналина (сердце)
7 mg/kg
lidokain va artikainлидокаин и артикаин
>7,5
mkg/ml lidokain: tutqanoqмкг/мл лидокаина: судороги
1

Ta’sir mexanizmiМеханизм действия

Bugungi kunda eng ko‘p tan olingan nazariya — maxsus retseptor nazariyasi: natriy kanalining ichida mahalliy anestetik uchun retseptor joyi bor. Anestetik shu joyga bog‘lanib, natriy ionlarining hujayraga kirishini to‘xtatadi.Сегодня наиболее признана теория специфических рецепторов: внутри натриевого канала есть рецепторный участок для местного анестетика. Связываясь с ним, анестетик прекращает вход ионов натрия в клетку.

8 bosqich8 этапов

    Malamed bo‘yicha bosqichlar ketma-ketligi.Последовательность этапов по Malamed.

    Sodda qilib aytgandaЕсли проще

    Nerv impulsiНервный импульсOg‘riq signali — nerv bo‘ylab yuguradigan elektr to‘lqini. U natriy ionlari hujayraga kirganda paydo bo‘ladi (depolyarizatsiya).Болевой сигнал — электрическая волна, бегущая по нерву. Она возникает, когда ионы натрия входят в клетку (деполяризация).
    Anestetik nima qiladiЧто делает анестетикNatriy kanalini ichkaridan «tiqin»dek berkitadi. Natriy kira olmaydi, to‘lqin bo‘sag‘aga yetmaydi va keyingi segmentga o‘tmaydi.Закрывает натриевый канал изнутри, как «пробка». Натрий не входит, волна не достигает порога и не передаётся дальше.
    Qancha nerv qoplanishi kerakСколько нерва нужно покрытьIshonchli blokada uchun nervning taxminan 8–10 mm qismi anestetik eritmasi bilan qoplanishi kerak. Shuning uchun igna nervga yaqin bo‘lishi va eritma yetarli bo‘lishi muhim.Для надёжной блокады раствор анестетика должен покрыть примерно 8–10 мм нерва. Поэтому важно, чтобы игла была близко к нерву, а раствора было достаточно.
    2

    Kimyoviy tuzilishi va tasnifiХимическое строение и классификация

    Har qanday mahalliy anestetik molekulasi uch qismdan iborat: lipofil (aromatik) qism, oraliq zanjir va gidrofil (amin) qism. Oraliq zanjirdagi bog‘ turi preparatni efir yoki amid guruhiga ajratadi va uning parchalanishi hamda allergiya xavfini belgilaydi.Любая молекула местного анестетика состоит из трёх частей: липофильной (ароматической), промежуточной цепи и гидрофильной (аминной). Тип связи в промежуточной цепи относит препарат к эфирам или амидам и определяет его метаболизм и риск аллергии.

    Lipofil qismЛипофильная часть aromatic ring Oraliq zanjirПромежуточная цепь –COO– / –NHCO– Gidrofil qismГидрофильная часть amine (–N<) yog‘da eriydi → membranadan o‘tadiжирорастворима → проходит мембрану efir yoki amid bog‘iэфирная или амидная связь suvda eriydi → eritma bo‘ladiводорастворима → даёт раствор

    O‘yin: efirmi yoki amid?Игра: эфир или амид?

    3

    Fizik-kimyoviy xossalari va pH simulyatoriФизико-химические свойства и pH-симулятор

    Eritmada anestetik ikki shaklda bo‘ladi: zaryadsiz asos (RN) va zaryadli kation (RNH⁺). Nerv qobig‘idan faqat yog‘da eriydigan RN o‘tadi, kanal ichida esa RNH⁺ ta’sir qiladi. Ularning nisbatini pKa va to‘qima pH belgilaydi (Henderson–Hasselbalch tenglamasi).В растворе анестетик существует в двух формах: незаряженное основание (RN) и заряженный катион (RNH⁺). Через оболочку нерва проходит только жирорастворимое RN, а внутри канала действует RNH⁺. Их соотношение определяют pKa и pH тканей (уравнение Гендерсона–Хассельбаха).

    PreparatПрепарат
    To‘qima pHpH тканей:
    RN — nervga kiradiпроникает в нервRNH⁺ — tashqarida qoladiостаётся снаружи

    Xossalar va ularning klinik ma’nosiСвойства и их клиническое значение

    Qoida: pKa past → tez boshlanadi; yog‘da eruvchanlik yuqori → kuchli; oqsilga bog‘lanish yuqori → uzoq ta’sir qiladi.Правило: ниже pKa → быстрее начало; выше жирорастворимость → сильнее; выше связывание с белком → дольше действие.

    4

    FarmakokinetikaФармакокинетика

    Organizmda anestetik so‘riladi, tarqaladi, parchalanadi va chiqariladi. Barcha mahalliy anestetiklar (kokaindan tashqari) qon tomirlarni kengaytiradi, shuning uchun tez so‘riladi; vazokonstriktor buni sekinlashtiradi.В организме анестетик всасывается, распределяется, метаболизируется и выводится. Все местные анестетики (кроме кокаина) расширяют сосуды и поэтому быстро всасываются; вазоконстриктор это замедляет.

    Lidokain yarim parchalanish davri: kasalliklardaПериод полувыведения лидокаина при заболеваниях

    Jigar kasalligida yarim parchalanish davri qariyb 3 baravar uzayadi — dozani kamaytiring.При заболевании печени период полувыведения удлиняется почти в 3 раза — снижайте дозу.

    5

    VazokonstriktorlarВазоконстрикторы

    Vazokonstriktor qon oqimini kamaytiradi: anestetik sekin so‘riladi, qondagi miqdori past bo‘ladi (toksiklik kamayadi), ta’sir uzoq davom etadi, qon ketish kamayadi.Вазоконстриктор уменьшает кровоток: анестетик медленнее всасывается, его уровень в крови ниже (меньше токсичность), действие продолжительнее, кровотечение меньше.

    Suyultirishni tushunishКак понимать разведение

    1:1000 — 1 g modda 1000 ml eritmada, ya’ni 1 mg/ml. Har 10 marta suyultirish nolni bitta oshiradi.1:1000 — 1 г вещества в 1000 мл раствора, т.е. 1 мг/мл. Каждое разведение в 10 раз добавляет один ноль.

    Adrenalin: nechta karpula mumkin?Адреналин: сколько карпул можно?

    Sog‘lom bemor (ASA I) — bir qabulda 0,2 mg; jiddiy yurak-qon tomir kasalligi (ASA III–IV) — 0,04 mg. Ko‘p hollarda chegara anestetik dozasiga bog‘liq bo‘ladi.Здоровый пациент (ASA I) — 0,2 мг за приём; выраженная сердечно-сосудистая патология (ASA III–IV) — 0,04 мг. Часто реальный предел определяет доза анестетика.

    6

    Stomatologik preparatlarСтоматологические препараты

    Bir karpulada necha mg borligini foiz konsentratsiyasidan hisoblash oson: 2% = 20 mg/ml, 1,8 ml karpulada 36 mg. Pulpa anesteziyasi davomiyligi bo‘yicha preparatlar qisqa (~30 daq), o‘rta (~60 daq) va uzoq (90 daqiqadan ortiq) ta’sirli bo‘ladi.Количество мг в карпуле легко посчитать из процентной концентрации: 2% = 20 мг/мл, в карпуле 1,8 мл — 36 мг. По длительности анестезии пульпы препараты бывают короткого (~30 мин), среднего (~60 мин) и длительного (более 90 мин) действия.

    MRD — maksimal tavsiya etilgan doza (FDA). Karpulaning haqiqiy hajmi taxminan 1,76 ml; ba’zilarida «1,7 ml» deb yoziladi.МРД — максимальная рекомендуемая доза (FDA). Реальный объём карпулы около 1,76 мл; на некоторых указано «1,7 мл».

    7

    Maksimal doza kalkulyatoriКалькулятор максимальной дозы

    Bemorning vaznini kiriting va preparatni tanlang. Kalkulyator ikki chegarani hisoblaydi: anestetik bo‘yicha (mg/kg, mutlaq maksimum) va adrenalin bo‘yicha (0,2 yoki 0,04 mg). Qaysi biri kichik bo‘lsa, o‘sha amal qiladi.Введите массу тела и выберите препарат. Калькулятор считает два предела: по анестетику (мг/кг, абсолютный максимум) и по адреналину (0,2 или 0,04 мг). Действует меньший из них.

    PreparatПрепарат
    AdrenalinАдреналин
    BemorПациент
    8

    AsoratlarОсложнения

    Eng muhim tizimli asorat — dozani oshirib yuborish (toksik ta’sir). Uning belgilari qondagi anestetik miqdoriga bog‘liq. Slayderni suring va qaysi bosqichda nima bo‘lishini ko‘ring.Самое важное системное осложнение — передозировка (токсическая реакция). Её признаки зависят от уровня анестетика в крови. Двигайте ползунок и смотрите, что происходит на каждом этапе.

    Qondagi lidokainЛидокаин в крови:
    9

    Maxsus bemorlarОсобые пациенты

    Homiladorlik toifalari FDA bo‘yicha: B — hayvonlarda xavf aniqlanmagan; C — hayvonlarda ta’sir bor yoki ma’lumot yetarli emas, foyda xavfdan yuqori bo‘lsa qo‘llanadi.Категории при беременности по FDA: B — риск у животных не выявлен; C — есть данные о влиянии у животных или их недостаточно, применяется, если польза выше риска.

    10

    Klinik holatlarКлинические ситуации

    Avval o‘zingiz javob bering, keyin kartani oching.Сначала ответьте сами, затем откройте карточку.

    11

    Eslab qolish kalitlariКак запомнить

    12

    O‘zingizni tekshiringПроверьте себя

    Imtihon rejimiРежим экзамена

    Mashq rejimi: barcha savollarРежим тренировки: все вопросы

    13

    Lug‘atСловарь

    14

    AdabiyotlarЛитература

    1. 1
      Malamed S.F. Handbook of Local Anesthesia. 7th ed. — St. Louis: Elsevier, 2020. — ISBN 978-0-323-58207-0.Foydalanildi: neyrofiziologiya va ta’sir mexanizmi (12–24-b.), mahalliy anestetiklar farmakologiyasi (27–40-b.), vazokonstriktorlar (41–56-b.), preparatlar (57–76-b.), dori o‘zaro ta’siri (149-b.), metgemoglobinemiya (169-b.), tizimli asoratlar (18-bob), tez-tez beriladigan savollar (407-b.).Использовано: нейрофизиология и механизм действия (с. 12–24), фармакология местных анестетиков (с. 27–40), вазоконстрикторы (с. 41–56), препараты (с. 57–76), лекарственные взаимодействия (с. 149), метгемоглобинемия (с. 169), системные осложнения (гл. 18), частые вопросы (с. 407).